به گزارش کارگروه بینالملل سایبربان؛ پانزده سال پس از شکار پهپاد آرکیو ۱۷۰ در آسمان ایران، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با بهرهگیری و ارتقای همان تکنیک ترکیبی جنگ سایبری و الکترونیک، این بار در دل آبهای تنگه هرمز، یک زیردریایی بدونسرنشین فوقپیشرفته آمریکایی را به دام انداخت.
شکار پهپاد آرکیو ۱۷۰؛ تولد یک الگوی عملیاتی
در دسامبر سال ۲۰۱۱، ایران یک پهپاد آرکیو ۱۷۰ سنتینل (Sentinel) را به نمایش گذاشت؛ پهپادی که به عنوان یکی از پیشرفتهترین پرندههای بدونسرنشین جاسوسی جهان شناخته میشد. این پهپاد که توسط سازمان سیا و نیروی هوایی آمریکا برای مأموریتهای اطلاعاتی حساس استفاده میشد، در منطقه مرزی افغانستان و ایران ناپدید شد.
عملیات به این شکل انجام شد:
مرحله اول - جنگ الکترونیک: ابتدا با استفاده از جنگ الکترونیک، ارتباط میان پهپاد و مرکز فرماندهی آن قطع شد و سپس با ایجاد اختلال در ارتباطات، این پرنده را مجبور به پرواز خودکار کردند؛ درست مانند لحظهای که مغز خود را از دست بدهد.
مرحله دوم - جنگ سایبری: سپس نوبت به جنگ سایبری رسید. مهندسان با بهرهگیری از دانشی که از بررسی پهپادهای قبلی به دست آورده بودند، موفق شدند مختصات جیپیاس این پهپاد را بازنویسی کنند. بدین ترتیب، آرکیو ۱۷۰ که فکر میکرد به پایگاه خود در افغانستان بازمیگردد، در خاک ایران به زمین نشست.
یک مهندس ایرانی در مصاحبه با نشریه کریستین ساینس مانیتر (Christian Science Monitor)، نقطهضعف را اینگونه توضیح داد:
«سیستم جیپیاس، آسیبپذیرترین نقطه است. با ایجاد اختلال در ارتباطات، پرنده را به حالت خودکار وادار میکنید. این دقیقاً جایی است که پرنده مغز خود را از دست میدهد این پهپاد بدون نیاز به نفوذ در سیگنالهای کنترل از راه دور و ارتباطات مرکز فرماندهی آمریکا، به تنهایی در نقطهای که ما میخواستیم، به زمین نشست.»
از آسمان تا اعماق دریا؛ ارتقای یک تکنیک پیروز
حالا پس از گذشت نزدیک به ۱۵ سال، صبح روز سهشنبه ۱۷ شهریور ۱۴۰۵، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با بهرهگیری از همان الگوی عملیاتی، اما این بار در محیطی کاملاً متفاوت و پیچیدهتر، موفق شد یک فروند زیردریایی بدونسرنشین فوقپیشرفته کلاس «Dive-LD» را در ورودی تنگه هرمز به دام بیندازد.
این شناور که محصول شرکت دفاعی آمریکایی «Anduril Industries» است و نخستین نمونههای آن در سال ۲۰۲۵ به نیروی دریایی آمریکا تحویل داده شده، با وجود قابلیتهای خیرهکنندهای مانند عمقرویی تا ۶۰۰۰ متر و مأموریتهای خودران ۱۰ روزه، از نرمافزار «Lattice OS» برای هدایت استفاده میکند.
ارتقای تکنیک برای محیط زیرسطحی
متخصصان سپاه پاسداران با الهام از تجربه موفق آرکیو ۱۷۰، این تکنیک را برای محیط زیرسطحی ارتقا دادند. در حالی که پهپادها در آسمان از سیگنالهای جیپیاس برای ناوبری استفاده میکنند، زیردریاییهای بدونسرنشین برای حفظ موقعیت و مسیر، به ترکیبی از سیستمهای ناوبری اینرسی، سیگنالهای صوتی و ارتباطات ماهوارهای وابسته هستند.
کارشناسان معتقدند که ایران با ارتقای دانش فنی خود در دو حوزه جنگ الکترونیک و سایبری، توانسته است:
1- ارتباط این شناور با مرکز فرماندهی را قطع کند.
2- دستورات ناوبری را بازنویسی کند و مسیر آن را تغییر دهد و شناور را به سمت نقطه مورد نظر خود هدایت کند.
آنچه مشخص است در سال ۲۰۱۱ در آسمان انجام شد، امروز با فناوریهای بهروز شده در اعماق دریا تکرار شده است. دشمن فکر میکرد با تغییر محیط عملیاتی، از این تکنیک مصون است، اما ایران ثابت کرد که این روش، با ارتقای مناسب، در هر محیطی قابل اجراست.
از یک غنیمت تا غنیمتی دیگر
آمریکا در سال ۲۰۱۱ درخواست بازگرداندن پهپاد آرکیو ۱۷۰ را مطرح کرد، اما ایران این درخواست را رد کرد و تصاویری از فیلمهای ضبطشده توسط این پهپاد را منتشر نمود. حالا نیز مقامات پنتاگون مدعی شدهاند که نمونه ضبطشده از Dive-LD یک مدل قدیمیتر بوده که دچار نقص فنی شده و اطلاعات حساسی حمل نمیکرده است.
با این حال، دستیابی ایران به بدنه سالم این شناور، چه مدل قدیمی و چه جدید، یک پیروزی اطلاعاتی بزرگ محسوب میشود. بررسی معماری ماژولار، بدنه چاپسهبعدی و سیستمهای خودگردان آن، میتواند به توسعه سامانههای مشابه یا طراحی روشهای مقابلهای مؤثر کمک کند.
پیام این دو عملیات تاریخی روشن است: ایران با ثبت یک الگوی عملیاتی موفق در سال ۲۰۱۱، نه تنها یک پهپاد پیشرفته را شکار کرد، بلکه مختصات یک روش نوین در جنگهای مدرن را ترسیم نمود. حالا پس از ۱۵ سال، با ارتقای همان تکنیک و تطبیق آن با محیط زیرسطحی، ثابت کرده که در میدان نبرد مدرن، برتری تنها به زره و آتش محدود نمیشود.
نبرد در لایههای نامرئی دادهها و سیگنالها رقم میخورد و پیشرفتهترین سامانههای نظامی نیز در برابر ترکیب خلاقانه جنگ سایبری و الکترونیک، مصون نیستند. شکارچی، خود به دام شکارچی میافتد.
