قانون‌گذاری جنگ سایبری؛ بیشتر ابهام‌آمیز، تا راه‌گشا

بر پایه گزارش‌های منتشرشده، آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل طی سخنرانی‌های خود در ماه فوریه امسال، اظهار داشت که فقدان قوانین مربوط به جنگ سایبری، یک تهدید جهانی به‌شمار می‌رود که جامعه بین‌المللی باید آن را رفع کند.

وی در حاشیه اجلاس مونیخ - که حدود 2 ماه از آن می‌گذرد - دراین‌باره گفت:

جنگ سایبری، به‌صورت پنهان میان کشورها برپا است و ما نتوانسته‌ایم درخصوص اعمال کنوانسیون ژنو، یا حقوق بشردوستانه فراگیر در حوزه این نبرد به توافق برسیم.

گوترش همچنین طی سخنرانی در لیسبون اذعان کرد:

بی‌شک تنازعات سایبری، پیوسته در میان کشورهای گوناگون جهان رخ می‌دهند. با وجود این، هیچ برنامه نظارتی برای این نوع پیکارها وجود ندارد؛ چراکه چگونگی اجرا و به‌کارگیری کنوانسیون ژنو، یا هنجار بین‌المللی بشردوستانه درباره این قبیل منازعات، همچنان روشن نیست.

دبیرکل سازمان ملل متحد، پیش‌ از این، پیشنهاد مذاکره جدی را در زمینه چارچوب قانونی و جهانی جنگ‌های سایبری، در کمیته نخست مجمع عمومی سازمان نام‌برده مطرح کرده بود.

در این بین، برخی ابهام‌های بنیادین، عزم راسخ وی را برای ضابطه‌مند نمودن فضای بین‌الملل سایبری، با چالش‌های جدی روبه‌رو می‌کنند.

•    استنباط و توصیف آنتونیو گوترش و کارشناسان سازمان ملل از جنگ سایبری، در هاله‌ای از ابهام هستند. به عقیده منتقدان، وی بدون ارائه تعریف دقیق از جنگ سایبری، به‌صورت مداوم از این عبارت استفاده می‌کند، درحالی که تعیین خط میان جنگ و صلح برای سازمان ملل و مأموریت‌های این نهاد بزرگ بین‌المللی، بسیار حیاتی است.

•    گوترش معتقد است که دولت‌ها قادر به بحث و توافق درباره قانون‌گذاری جنگ سایبری و اجرای کنوانسیون ژنو، یا حقوق بین‌الملل بشردوستانه نیستند. علی‌رغم فقدان تجربه تاریخی ختم یک تهاجم سایبری به جنگ مسلحانه، مناظرات گسترده‌ای بر سر چگونگی اعمال قانون در جنگ‌های سایبری، میان دولت‌ها و کارشناسان در گرفته‌اند.

در واقع پیش‌ از این نیز گروه کارشناسان دولتی سازمان ملل متحد، درباره تحولات حوزه اطلاعات، ارتباطات و امنیت سایبری عالمگیر، به نتایج شایان توجهی دست‌ یافته است. گرچه دست‌آوردهای این گروه، تا حدود فراوانی، مسکوت و بی‌نتیجه مانده‌، اما سبب پیشبرد گفتمان‌ها شده‌اند. فقدان اجماع کلی در میان انجمن یادشده، مانع از کارآمدی قواعد در تقابلات سایبری و اجرای دستورالعمل‌های گردآمده در این عرصه می‌شود.

•    اگر اظهارات گوترش درباره جنگ سایبری، به این معنا باشد که نبرد بالا، شامل فعالیت‌هایی که منجر به درگیری مسلحانه می‌شود نیست، ادعای وی در رابطه با مشخص نبودن درون‌مایه شیوه‌نامه‌های بین‌المللی بشردوستانه اشتباه است.

بخش‌های گوناگون سازمان ملل متحد، ازجمله کمیته مبارزه با تروریسم، به‌منظور برخورد با کشمکش‌های غیرمسلحانه سایبری، اصول دیگری مانند: اصول حاکمیت، عدم‌مداخله و حقوق بشر را برای مأموریت‌های این سازمان اجرا می‌کنند. چگونگی بهره‌گیری از این قواعد در فضای مجازی، برای سال‌ها به‌طور گسترده در سازمان ملل متحد و محافل جهانی دیگر، مورد بحث قرارگرفته و اغلب با اجماع عمومی همراه بوده است.

•    دبیرکل سازمان ملل، با اعتراف به نقض سامانمند و گسترده حقوق موجود جهانی طی درگیری‌های مسلحانه سراسر دنیا، تلاش خود را برای وضع مقررات جهانی جنگ سایبری، تضعیف کرد. آنتونیو گوترش، در اجلاس مونیخ، از نادیده گرفتن گسترده قواعد بین‌الملل، حقوق بشر و وضعیت اسف‌بار پناهندگان جنگ‌زده و عدم پاسخ‌گویی دولت‌ها در این حوزه، ابراز نگرانی کرده بود. بی‌شک قوانین اصیلی که باید به‌صورت مستقیم در جنگ‌های مسلحانه به‌کار گرفته شوند، آشکارا مورد سرپیچی قرار می‌گیرند.

با کم‌رنگ شدن مرز میان جنگ و صلح در فضای مجازی، بی‌شک تحقق هدف والایی چون تأثیرگذاری آیین‌نامه‌های مدون بر رفتار بازیگران دولتی و مستقل در این محیط، به امری دشوارتر از گذشته بدل می‌شود. با وجود این، آنتونیو گوترش، در منصب دبیرکلی سازمان ملل، نخستین و آخرین خواهان نقش قوی‌تر ضوابط جهانی درباره فعالیت‌های اینترنتی بازیگران دولتی و غیردولتی نخواهد بود.